10/19/2025

Уламжлал сэтгүүл авч уншаарай.

 

Уламжлал” сэтгүүл 2016 оноос эхлэн гарч буй монгол бичгийн судалгаа, уран бүтээл, соёлын өв, хэл бичгийн боловсролд чиглэсэн соёл, боловсролын хэвлэл Уг сэтгүүл нь “монгол бичгийн соёл, өв уламжлал”, “уран зохиол, нийтлэл, шүлэг”, “соёл, түүх, зан заншил”, “хэл бичгийн боловсрол, судалгаа”, “ нийгмийн сэдэв, сурвалжлага, ярилцлага” сэдвүүдийг агуулдаг.    

Сэтгүүлийн анхны дугаарын агуулгын зарим хэсгийг МОНЦАМЭ агентлагийн мэдээллээр олж үзлээ.  

Тухайн дугаарын онцлох агуулгууд:

Төрийн шагналт, гавьяат багш Ш.Чоймаагийн “Монгол бичиг-оюуны соёлын гайхамшигт өв мөн”

Үндэсний бичиг сэргээх сангийн тэргүүн Ц.Гомбосүрэнгийн “Хоцрогдсон хэмээн орхисоор явбал хожим биднийг монгол гэдгийг юугаар нь нотлох юм бэ”

Д.Болдхуягийн “Би монгол хүн болж төрнө”

Индианагийн их сургуулийн профессор Этвүүдийн “Монголын нууц товчоо-г Мөнх хааны зарлигаар 1252 онд бичсэн”

Сэтгүүлч Э.Эрдэнэдалайн “Шамбалын орон хаана байдаг вэ”

Байнгын булангууд: “Элгэн садан”, “Хотол чуулган”, “Дэлхий ээж”, “Өмсөх өв”, “Холын хүний үгийг сонсохуй”, “Эндүүрлийг арилгахуй”, “Шилдэг нийтлэл”, “Билгийн мэлмий”, “Уран бийр-утга уянга”

Мөн “Үндэсний бичиг” нэртэй монгол бичгийн хичээл, “Цахим ертөнц” булангууд багтжээ. 

Монгол бичгээ сурсан мөн сурч буй бүх хүмүүст зориулсан өргөн агуулгатай сэтгүүлийг залуус минь авч уншаарай, сургалтандаа хэрэглээрэй. 2016 оноос эхлээд одоо ч шинэ дугаарууд гарсаар байна.

Хаяг:  Улаанбаатар хот,Утас: 99086033,

E-mail: altantsetseg@hotmail.com

Усын буртгэлийн дугаар 9073002146





10/17/2025

Д.Нацагдорж. Дөрвөн цаг ( Намар)

 


Намрын шар нар над дээр, чам дээр тусна

Найган найгах улиралд нь бид бас найгана

Буга хандгай урамдаж уул усыг баясгахад

Үхэр шар мөргөлдөн малчин хүнийг зугаацуулна


Сайхан огторгуйн дунд нимгэн цагаан үүл нүүхэд

Идэр залуус алс газар сургууль соёлд одно

Тунгалаг мөрөн зөөлөн зөөлнөөр дув дуугүй урсахад

Түүний дотроо саран мишээж янагийн үлгэр шивнэнэ




Өглөөний хяруу сувдын адил гялтгана бууралтахад

Гадаа сойсон морь бөн бөн чичирнэ

Гэрийн эзэн эртлэн, үнэг чоныг гөрөөлөхөөр одоход

Эхнэр хүүхэд аарц нэрж, түүнийг хүлээнэ


Урьхан хонгор салхи өвс модыг намилзуулахад

Хөгшин залуусын сэтгэл бөн бөн бөмбөрнө

Шарласан модны навч хоёр нэгээ унахад

Сэтгэлийн доторх уйтгарт явдал хааяа хааяа бодогдоно.

5/08/2025

Д.Нацагдорж. Дөрвөн цаг(Зун)

 



                         




             
Цагийн сайхан зуны эхэнд
Газрын сайхан хангайн нуруунд
Хөхөө шувуу урьхнаа донгодоход
Энэхүү дэлхий юутай сайхан тааламжтай

Ногооны униар огторгуй тулж зэрэглэн мяралзахад
Хүлэг морь урт янцгааж төрсөн нутгийг зүглэнэ
Цэцгийн хур дэлхийн нүүрийг угаахад
Залуу хүмүүсийн сэтгэл сэргэж бие биеэ бодно

Үзэсгэлэнт уул, тунгалаг ус зуны цагт тэгш
Эрийн гурван наадам монгол газрын баясгалан
Хүүхэд багачуудын гийнгоолох нь хөндий талд яруу
Хурдан морины яралзах нь хүн бүхний бахдал

Уудам талд наадамын аялгуу зөөлнөөр цуурайтна
Хээр хөдөөд мал сүрэг дураараа бэлчинэ
Өрх бүрийн үүдэнд айрагийн үнэр сэнгэнэнэ
Ийм сайхан баясгалантай тийм сайхан жаргалтай.

3/01/2025

Д.Нацагдорж. Дөрвөн цаг (Хавар)


 Д.Нацагдорж    Хавар   


Мөнх тэнгэрийн дор мянга мянган хавар
Монголын сайхан оронд жил жил дэлгэр
Энх улирал ханхлахад хүний сэтгэл тэнэгэр
Өвсний соёо ногоороход морь мал ханагар

Холхи нар ойртож хасын цас хайлахад
Хуучин дэлхий халагдаж хамаг юм шинэднэ
Хөрсөн мод цэцэглэж хүүхэд багачууд наадахад
Хөгшин хүн өөрийгөө залуу болсон шиг санан

Хээрийн галуу айлчлан ирж гангар гунгар донгодоход
Гэртээ суусан малчин түүнийг чанга уярна
Хажуу дахь ууланд горхи булаг хоржигнон урсахад
Хаяан дахь ишиг хурга майлалдан хөгжим нийлүүлнэ

Эелдэг урьхан амьсгал ариуханаар үнэртээд
Эрт эдүгээг бодогдуулан нуугдсан сэтгэлийг сэргээнэ
Өнөр сайхан төл баян хотыг чимэхэд
Өлгийтэй бяцхан хүүхэд эцэг эхээ баясгана.

3/28/2024

Эрдэнийн сан субашид (33-36) ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ ᠶ᠋ᠢᠨ ᠰᠠᠩ ᠰᠤᠪᠠᠰᠢᠳ



Хазгай явдалтай муу хаад дайсанд дарагдвал

Хайрлагч сайн хаанд амиа шургах больюу.

Халуун хижиг өвчнөөр энэлсэн хүнүүд

Хамгаас үлэмжид хүйтэн усыг хүсэх мэт. 


ᠬᠠᠵᠠᠭᠠᠢ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯᠲᠤ ᠮᠠᠭᠤ ᠬᠠᠭᠠᠳ ᠳᠠᠢᠰᠤᠨ ᠳ᠋ᠤᠷ ᠳᠠᠷᠤᠭᠳᠠᠪᠠᠰᠤ 

ᠬᠠᠢᠢᠷᠠᠯᠠᠬᠤ  ᠰᠠᠢᠢᠨ ᠬᠠᠠᠭᠠᠨ ᠳ᠋ᠤᠷ ᠠᠮᠢ ᠰᠢᠷᠭᠤᠬᠤ ᠪᠣᠯᠤᠶᠤ᠂

ᠬᠠᠯᠠᠭᠤᠨ ᠬᠡᠵᠢᠭ ᠡᠪᠡᠳᠴᠢᠨ ᠢ᠋ᠶ᠋ᠡᠷ ᠡᠨᠡᠯᠦᠭᠰᠡᠨ ᠬᠥᠮᠦᠨ ᠨᠦ᠍ᠭᠦᠳ 

ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠠ᠋ᠴᠠ ᠦᠯᠡᠮᠵᠢᠳᠡ ᠬᠦᠢᠲᠡᠨ ᠤᠰᠤᠨ ᠢ᠋ ᠬᠦᠰᠡᠬᠦ ᠮᠡᠲᠦ᠃


Алагч хаад ноёдоос зугтсан хүн

Аврагч сайн ноёдод яаран шүтьюү.

Адад баригдаж өвдсөн хүн

Арвис тарничнийг шүтэн забирах мэт.


ᠠᠯᠠᠭᠴᠢ ᠬᠠᠭᠠᠳ ᠨᠣᠶᠠᠳ ᠲᠤᠷ ᠵᠠᠭᠤᠭᠳᠠᠭᠰᠠᠨ ᠬᠥᠮᠦᠨ 

ᠠᠪᠤᠷᠠᠭᠴᠢ ᠰᠠᠢᠢᠨ ᠨᠣᠶᠠᠳ ᠢ᠋ ᠶᠠᠭᠠᠷᠠᠨ ᠰᠢᠲᠦᠶᠦ᠂

ᠠᠳᠠ ᠳ᠋ᠤᠷ ᠪᠠᠷᠢᠭᠳᠠᠵᠤ ᠡᠪᠡᠳᠦᠭᠰᠡᠨ ᠬᠥᠮᠦᠨ 

ᠨᠠᠷᠢᠨ ᠲᠠᠷᠨᠢᠴᠢᠨ ᠰᠢᠲᠦᠨ ᠵᠠᠯᠪᠠᠷᠢᠬᠤ ᠮᠡᠲᠦ᠃


Ариун дээд номчин өчүүхэн хилэнцийг ч болов тэвчих

Адаг муу хүн их нүглийг ч  харин шамдаж үйлдэх.

Адилтгавал тарагт өчүүхэн тоос оровч арилгах

Архины хөрөнгөнд хог оровч нэмэрд бодох мэт.


ᠠᠷᠢᠭᠤᠨ ᠲᠡᠭᠡᠲᠥ ᠨᠣᠮᠴᠢᠨ ᠦᠴᠥᠬᠡᠨ ᠬᠡᠯᠢᠨᠴᠡ ᠶ᠋ᠢ ᠴᠦ᠍ ᠪᠣᠯᠪᠠ ᠲᠡᠪᠴᠢᠬᠦ 

ᠠᠳᠠᠭ ᠮᠠᠭᠤ ᠬᠥᠮᠦᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠨᠢᠭᠥᠯ ᠢ᠋ ᠴᠦ᠍ ᠬᠠᠷᠢᠨ ᠰᠢᠮᠳᠡᠵᠥ ᠦᠢᠯᠡᠳᠬᠦ᠂

ᠠᠳᠠᠯᠢᠳᠬᠠᠪᠠᠰᠤ ᠲᠠᠷᠠᠭ ᠲᠤᠷ ᠥᠴᠦᠬᠡᠨ ᠲᠣᠭᠤᠰᠤᠨ ᠣᠷᠤᠪᠠᠴᠤ ᠠᠷᠢᠯᠭᠠᠬᠤ 

ᠠᠷᠢᠬᠢᠨ ᠤ᠋ ᠬᠦᠷᠥᠭᠭᠡ ᠳ᠋ᠦ᠍ᠷ ᠬᠣᠭ ᠣᠷᠤᠪᠠᠴᠤ ᠨᠡᠮᠡᠷᠢ ᠳ᠋ᠦ᠍ᠷ ᠪᠣᠳᠤᠬᠤ ᠮᠡᠲᠦ᠃


Үнэн дээд номчин эд малаар үгүйрэвч

Үлэмжид номын үйлсэд харин хичээх болно за.

Үлгэрлэвэл ноцсон галыг уруу хандуулавч

Үзүүр нь улам дээш бадран ноцох адил.


ᠥᠨᠡ ᠳᠡᠭᠡᠳᠥ ᠨᠣᠮᠴᠢᠨ ᠡᠳ᠋ ᠮᠠᠯ ᠢ᠋ᠶ᠋ᠠᠷ ᠥᠭᠡᠢᠷᠡᠪᠴᠥ 

ᠦᠯᠡᠮᠵᠢᠳᠡ ᠨᠣᠮ ᠤ᠋ᠨ ᠦᠢᠯᠡᠰ ᠲᠦ᠍ᠷ ᠬᠠᠷᠢᠨ ᠬᠡᠴᠡᠶᠡᠬᠥ ᠪᠣᠯᠤᠮᠤᠢ ᠵ᠎ᠠ ᠂

ᠥᠯᠢᠭᠡᠷᠯᠡᠪᠡᠰᠥ ᠨᠣᠴᠤᠭᠰᠠᠨ ᠭᠠᠯ ᠢ᠋ ᠤᠷᠤᠭᠤ ᠬᠠᠨᠳᠤᠭᠤᠯᠪᠠᠴᠤ

ᠥᠵᠥᠭᠥᠷ ᠢᠨᠤ ᠤᠯᠠᠮ ᠲᠡᠭᠡᠭᠰᠡᠢ ᠪᠠᠲᠠᠷᠠᠨ ᠨᠣᠴᠤᠬᠤ ᠠᠲᠠᠯᠢ᠃

2/09/2023

Үгийн оньсого-(1)

 

 Үгийн хүрд тоглох дүрэм: Үгийн оньсого нь зөвхөн хөгжилтэй төдийгүй таны тархийг идэвхжүүлэхэд тустай. Тоглоомын дүрэм нь маш энгийн.  Зорилго нь үгийн тойрог дахь үсгүүдээр аль болох олон үг бүтээх явдал юм.  Мөн бүх үгс тойргийн төвд байгаа үсгийг агуулсан байх ёстой. Сонирхолтой бол нэмж оруулна.

12/21/2022

Охин үрдээ(ᠥᠬᠢᠨ ᠦᠷ᠎‌ ᠡ ᠊ᠲᠦ ᠪᠡᠨ )

 

А.Лхамжавын шүлэг - ОХИН ҮРДЭЭ.


Үүрсэн зовлон өтгөрөн дарахад
Үсэнд сор нэмдэг ч гэлээ
Өнгө алаг хүний хорвоод 
Өвдөг сөхөрч болдоггүй юм шүү.
   Замган дээгүүр алхах адил
   Замбууланд амьдрах хэцүү ч гэлээ
   Заяа тавилан нэг л өдөр
   Заавал эргэж хардаг юм шүү.
Олны далайд хөвж явахад 
Онцгой жаргалтай нь олон юм шиг ч 
Оноосон тавилан ондоо болохоос
Огтоос зовлонгүй нь байдаггүй юм шүү.
   Энгүй далайд ганцаар сэлэх шиг
   Эзэнгүй мэт хорвоо ханхай ч
   Эргэж хардаг жаргалын мэлмий
   Энэхэн хорвоод байдаг юм шүү.





11/04/2022

Хөвсгөл далай (ᠬᠥᠪᠰᠦᠭᠦᠯ ᠳᠠᠯᠠᠢ)

 

Khuvsgul Dalai. 

Khuvsgul Lake, located in the northern part of our country, is the deepest lake in Central Asia.  Almost half of the area is more than 100 meters deep because this lake was formed by a deep depression formed by the rise of mountains.  The water of Khuvsgul Lake is clean, low in mineral salts and organic matter, and rich in oxygen even though it is deep.  The water is as clear as a mountain stream, so fish can be seen many meters deep.  A hundred streams originating from the permanently snow-capped mountains flow into Khuvsgul Lake.  Khuvsgul lake has four islands: Khatan navel, Ocean navel, Modon navel and Baga navel.  Khuvsgul Lake has been a waterway for communication with neighboring countries since ancient times, so it has an advantage over other lakes.  Mongolians affectionately call this lake "Khuvsgul Dalai (sea)”.





10/27/2022

Сэлэнгэ мөрөн (ᠰᠡᠯᠡᠩᠭᠡ ᠮᠥᠷᠡᠨ)


 

Selenge river.  Selenge River is the largest river in our country.  The Delger River, which originates in the Khuvsgul Mountains, and the Ider River, which originates behind the Khangai Mountains, merge to form the Selenge River.  In total, the Selenge River basin covers four hundred and forty-seven thousand square kilometers, more than fifty percent of which lies in Mongolia(🇲🇳).  Selenge River is two hundred and fifty meters wide in places and up to four to five meters deep.  It is of great economic importance due to its abundance resources.  The Selenge river is used for water transport, and it has been determined that it is possible to build a hydroelectric power plant on this river.


Богд Хан уул (ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠬᠠᠨ ᠠᠭᠤᠯᠠ)

 




8/18/2022

"Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу хэмээх сургаал" оршвой (17 хэсэг)

 

...

Учир нь үгүй ​​цааз байна.
Уг үгүй үр үл байна.
Санал үгүй үг үл хэлнэ. 
Саадгүй буянаас ул хождох тул 
Үйлдвэр юу үйлдэвч 
Шалтгааныг шинжил хэмээвэй. 
Тэр цагт нөгөө хүн 
Товч нь юу буй хэмээсэнд 
Нисгэгч хүн өгүүлрүүн: 
Аврал бүгдийн товч лам мөн. 
Санваар бүгдийн товч сэрэмж мөн. 
Буянтай сэтгэлийн товч бодь сэтгэл мөн. 
Үзэл бүгдийн товч үнэн үзэл мөн. 
Санаа бүгдийн товч мөнх бус мөн. 
Ном бүгдийн товч сэтгэлийг номхотгох мөн. 



Таван махбод бүгд, Огторгуй махбодид хурна. 
Таван хор бүгд, Мунхаг сэтгэлд хурна. 
Бэлгэ, билиг бүгд номын төвийн бэлгэ билигт хурна. 
Дурдаж мэдвээс сансар нирваан бүгд сэтгэлийн чанараас ул давна. 
                     Үлгэрлэвээс: 
Хоосон хумхийн тоос цугларсаар 
Арвидваас шороо болно. 
Шороо арвидваас, уул болно. 
Чийг арвидваас ус болно. 
Манан арвидваас үүл болно. 
Туйпуу арвидваас балгад болно. 
Түүнчлэн бие үгүй хоосон сэтгэл
Буруудваас нисваанис болно. 
Нисваанис арвидваас там боловсорно. 
Зөвдвөөс буянт мөр болно.
Буян арвидваас, бурхан болно. 


Энэ мэт элдэв зүйлийн үзэгдэгч, бүгд шүтэн барилдлага. 
Үзэгдлийн төдий хоосон хэмээхийн агаарт
Зүүд замхрав хэмээн хэдэн 
Сайн, муу, үнэн, худал үгсийг 
Наадмын төдий бичсэн. 
Энэ цагийн жамыг тодруулагч 
Цаасан шувуу хэмээгдэх сургаал төгсөв. 

Ом сайн амгалан болтугай. 
Очирдар багшийн адиститээр 
Онол бүгдийн эцэст хүрч 
Орчлонгийн далайг ширгээж гэтлэн 
Номын биеийг олох болтугай.



8/02/2022

"Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу хэмээх сургаал" оршвой (16 хэсэг)

 


...

Үлгэрлэвээс: 
Чулуун хор, эмч хүнд эм 
Өвчтөнд рашаан болох 
Зүгээр хүнд хор болсон мэт 
Шимийг авбаас өчүүхэн юм ч 
Их эрдэм болох олон буй. 
Хорхой тэжээж авсан шүлс 
Магнаг болохыг үзэгтүн. 

Энэ үест: 
Билиг, сүсэг, хичээнгүй, бодь дөрөв 
Ялгал, оньс, эрдэм, сайн дөрөв 
Үүнийг номлох зүйл эгээршгүй боловч 
Олонх нь гарын хөтөлбөрөөс сурч болох 

Товчийн төдий өгүүлбээс: 
Сүсэг үгүй бөгөөс бурхныг шүтэж үл чадна. 
Бурхныг шүтэж эс чадваас, зарлигийг дагаж үл чадна.
...

ᠦᠯᠢᠭᠡᠷᠯᠡᠪᠡᠰᠦ᠄
ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ ᠬᠣᠣᠷ᠎ᠠ᠂ ᠡᠮᠴᠢ ᠬᠦᠮᠤᠨ ᠳᠦ ᠡᠮ᠃ ᠡᠪᠡᠳᠴᠢᠲᠡᠨ ᠳᠦ ᠷᠠᠰᠢᠶᠠᠨ ᠪᠣᠯᠬᠤ
ᠵᠦᠭᠡᠷ ᠬᠦᠮᠤᠨ ᠳᠦ ᠬᠣᠣᠷ᠎ᠠ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠮᠡᠲᠦ᠃
ᠰᠢᠮ᠎ᠡ ᠶᠢ ᠠᠪᠤᠪᠠᠰᠤ ᠥᠴᠥᠬᠡᠨ ᠶᠠᠭᠤᠮ᠎ᠠ ᠴᠤ᠂ ᠶᠡᠬᠡ ᠡᠷᠳᠡᠮ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠣᠯᠠᠨ ᠪᠤᠢ᠃
ᠬᠣᠷᠣᠬᠠᠢ ᠲᠡᠵᠢᠭᠡᠵᠦ ᠠᠪᠤᠭᠰᠠᠨ ᠰᠢᠯᠦᠰᠦ
ᠮᠠᠩᠨᠤᠭ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠶᠢ ᠦᠵᠦᠭᠲᠦᠨ᠃

ᠡᠨᠡ ᠦᠶᠡᠰ ᠲᠦ᠄
ᠪᠢᠯᠢᠭ᠂ ᠰᠦᠰᠦᠭ᠂ ᠬᠢᠴᠢᠶᠡᠩᠭᠦᠢ᠂ ᠪᠣᠳᠢ ᠳᠥᠷᠪᠡ
ᠢᠯᠭᠠᠯ᠂ ᠣᠨᠢᠰᠤ᠂ ᠡᠷᠳᠡᠮ᠂ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠳᠥᠷᠪᠡ
ᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠨᠣᠮᠯᠠᠬᠤ ᠵᠦᠢᠯ ᠡᠭᠡᠷᠡᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠣᠯᠪᠠᠴᠤ
ᠣᠯᠠᠩᠬᠢ ᠨᠢ ᠭᠠᠷ ᠤᠨ ᠬᠥᠲᠥᠯᠪᠦᠷᠢ ᠡᠴᠡ ᠰᠤᠷᠴᠤ ᠪᠣᠯᠬᠤ

ᠲᠣᠪᠴᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠡᠳᠦᠢ ᠦᠭᠦᠯᠡᠪᠡᠰᠦ᠄
ᠰᠦᠰᠦᠭ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠥᠭᠡᠰᠦ ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠢ ᠰᠢᠲᠦᠵᠦ ᠦᠯᠦ ᠴᠢᠳᠠᠨ᠎ᠠ᠃
ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠢ ᠰᠢᠲᠦᠵᠦ ᠡᠰᠡ ᠴᠢᠳᠠᠪᠠᠰᠤ᠂ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢ ᠳᠠᠭᠠᠵᠤ ᠦᠯᠦ ᠴᠢᠳᠠᠨ᠎ᠠ᠃
~ 1 ~ 

...

Зарлигыг эс дагаваас, ишийн эрдмийг үл олно.
Түүнийг үл олбоос, онол үл төрнө.
Тэр хоёр үгүй ​​бөгөөс, авах гээхийн алин ч үгүй ​​буруудна.  Хичээнгүй бөгөөс, туурвисан үйл хэрэггүй өнгөрнө.  
Бодь сэтгэлтэй хүмүүн нялх ч болов олныг айлгана.
Хорлох сэтгэлтэй хүн
Идэр хүчтэй боловч дайсан арвитгана.
Алаг үгүй ​​сэтгэлтэй хүнийг 
Амьтан бүхэн өрөвдөнө.
Бус бас жаргах үед
Ташуурал үгүй, сэтгэлийг дар.
Хайртай хэмээгч дотуурчилсны нэр.
Хилэгнэх хэмээгч, уурын нэр.  
Жаргах хэмээгч, нойрны нэр.
Их хурц хэмээгч, омгийн нэр.
Харилхана хэмээгч, атааны нэр.
...
...

Өнгийг урвуулж хэлбээс:
Мөн чанар нь таван хорын нэр буй.
Өвчин бага боловч үхлийн шалтгаан.
Будаг бага боловч өнгө урвуулахын шалтгаан.
Буян бага ч болов туслахын шалтгаан.
Гал бага ч болов, түлэхийн шалтгаан.
Нүгэлт нөхөр хол ч болов хорлохын шалтгаан.
Бусдын өргөмжлөлийн үгэнд хөөрөлгүй 
Насад өөрийн сэтгэлийг нам дарж явтугай.
Сайн муу хоёрыг, сэтгэлээс ялгадаг. 
Тус хор хоёрыг, үйлдвэрээс таньдаг.
Yнэн худал хоёр сүүлдээ тодордог.
Жаргал зовлон хоёр, өөрийн үйлээс болох тул
Сэтгэлийг шантрал үгүй 
​​Буянтай сэтгэлийг хадгалбаас, үхэвч санаа амар буй.

...




7/22/2022

"Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу хэмээх сургаал" оршвой (15 хэсэг)


...

Эдүгээ номын ёсны сургаал хэмээвээс 
Биеийг тороос алдуулсан шувуу мэт, аглагийг шүт. 
Хэлийг хятад хивийн зангилаа мэт, алдралт үгүй боо. 
Урьдын хийсэн хилэнцээс, хор идсэн мэт хашир. 
Магад гарах буянтай сэтгэлийг, амь мэт энхрийл, 
Хилэнцэт нөхрөөс, аварга могой үзсэн мэт зайл. 
Буяны садныг өөрийн толгой мэт өргө. 
Сэтгэлийн эрдмийг, яст мэлхийн гишүү мэт нуу. 
Урсгал зөөлөн занг 
Мөрний урсгал мэт үргэлжлүүлэн ундарга.
Ганц зоригийг, бууны сум мэт чиглэ. 
Гурван эрдэнийн үйлст морь, нохой мэт зүтгэ. 
Олон хамаг амьтанд сал онгоц мэт 
Боол сэтгэлийг барь. 
Эвлэж муу санаатантай бүү зөвш. 
Тангараг, санваар хоёрыг, шил толь мэт хайрла. 
Өөрийн биеийн гэмийг салхи мэт алдаршуул.



Зөв болбоос дайсныг боловч үйлд. 
Буруу болбоос хааны суудалд суувч зайл. 
Буян болох болбоос хилэнц мэт боловч үйлд. 
Хилэнц болох болбоос буян мэт боловч тэвч. 
Үлгэрлэвээс: 
Хүнтэй адил боловч, ороолон болбоос бүү учир.
Галзуутай адил боловч, дээдэс төрөлхтөн болбоос шүт. 
Түүнчлэн, билиг буй бөгөөс 
Эрдэм үл болох юм нэг ч үгүй. 
Сүсэг буй бөгөөс 
Адис үл гарах юм нэг ч үгүй. 
Хичээнгүй буй бөгөөс 
Үл бүтэх юм нэг ч үгүй. 
Бодь сэтгэл буй бөгөөс 
Нөхөр үл болох амьтан нэг ч үгүй хэмээвэй. 
Тэр цагт билигтэй бөгөөс юм бүгд эрдэм болох 
Учир юу буй? Хэмээсэнд: 
...

7/15/2022

"Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу хэмээх сургаал" оршвой (14 хэсэг)


Мунхаг хүнтэй оролдвоос, үйлийн үрийг үл мэдэх тул өөрөө гутна. Хүсэлтэй хүнийг чанга хоригловоос, гансрах тул аргаар номхотго. Ууртай хүнийг ширүүн хэлбээс, аюул болох тул улмаар ухуул. 

Омогтой хүнийг дарлаваас, хорсох тул нэр цолоор баясга. Дээрэнгүй хүнийг хөгжөөвөөс, хэрэг гарах тул их битгий хэрэгс. 

Атаач хүнд нүүр эс өгвөөс, гомдох тул сайхан загна. Харамж хүн нэг ширхэг утсыг ч болов, харамлах тул арилжаа бүү хий. Зусарч хүнтэй нөхөрлөвөөс, зоргоор сурах тул дорд суудлыг барь. Ховч хүнтэй хэлэлцвээс, бусдын гэмийг сонсох тул үгийг битгий итгэ. 

Их хүнийг эс нүүрдвээс, өмөг үгүй болох тул ёсын төдий сайхан хүндэл. Боол хүнийг эс баярлуулбаас, явдал хожимдох тул бага сага юм өг. 


Өр бүү хий. Өглөг бүү тасал. 

Хулгай бүү хий. Ховсоргон бүү загна. 

Олноос зөвш. Онц өөрийн санааг сүүлд гарга. 

Хэлбээс бүү буц. Санаваас бүү март. 

Хүнийг нүүрчилж, хэргийг буруу бүү болго.

 Хүнд чиг үгүй бүү суу. Сайхан зан үгүй бүү суу.

Эдгээр хэмээвээс, ертөнцийн ёсны сургаал болой.


10/09/2021

"Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу хэмээх сургаал" оршвой (13 хэсэг)

 ...          Сэтгэлийн чиг хэмээвээс:

Шинжлэлгүй бүү сэтгэ. Сэрэмжгүй бүү зальхайр. 
Гэнэт нөхрийг бүү итгэ. Гэнэдэж хүнээс бүү урьт. 
Буруу юмыг бүү өмөөр. Бусдын юманд бүү шуна. 
Бузгай дээрэнгүй бүү загна. Бузар хилэнцийг бүү үүсгэ. 
Чөлөөгүй гэж бүү алгас. Чадал үгүй байж бусдыг бүү дуурай. 
Магад дээдсийг олж нөхөрлө. Муу явдалтнаас насад дутаа. 
Санасан бүрийг бүү ярь. Салах учрахад бүү гомд. 
Буянтай санаанаас бүү холд. Бодь сэтгэлийг бүү март.
 
         Нийтийг товчилбоос:
Самуун хүнтэй бүү учир. Санасан бүрийг бүү илтгэ. 
Тэр энэ гэж бүү эрэлх. Тэгэх ингэх гэж бүү зарла. 
Сонжилбоос бүү уурла. Сонирхож бүү урва. 
Өгвөөс эд мөн. Сахиваас санваар мөн. 
Хүлцвээс хуяг мөн. Хичээвээс бодь мөн. 
Эс мартваас бясалгал мөн. Мэдвээс билиг мөн.
...

ᠰᠡᠳᠬᠡᠯ᠎ ᠤᠨ ᠴᠢᠭ᠋ ᠬᠡᠮᠡᠪᠡᠰᠤ ᠄
ᠰᠢᠨᠵᠢᠯᠡᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠤᠤ ᠰᠡᠳᠭᠢ ᠃ ᠰᠡᠷᠮᠡᠵᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠤᠤ ᠵᠠᠯᠢᠬᠠᠢᠢᠷᠠ᠃
ᠭᠡᠨᠡᠳᠲᠡ ᠨᠦᠬᠦᠷ ᠢ ᠪᠤᠤ ᠢᠲᠡᠭᠡ᠃ ᠭᠡᠨᠡᠳᠡᠵᠦ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠡᠴᠡ ᠪᠤᠤ ᠤᠷᠢᠲᠠ᠃
ᠪᠤᠷᠤᠭᠠ ᠶᠠᠭᠤᠮ᠎ᠠ ᠶᠢ ᠪᠤᠤ ᠥᠮᠦᠭᠡᠷᠡ᠃ ᠪᠤᠰᠤᠳ ᠤᠨ ᠶᠠᠭᠤᠮᠠᠨ ᠳᠤ ᠪᠤᠤ ᠰᠢᠨᠤ᠃
ᠪᠤᠵᠠᠭᠠᠢ ᠳᠡᠭᠡᠷᠡᠩᠭᠦᠢ ᠪᠤᠤ ᠵᠠᠩᠨᠠ᠃ ᠪᠤᠵᠠᠷ ᠬᠢᠯᠢᠨᠴᠡ ᠶᠢ ᠪᠤᠤ ᠡᠭᠦᠰᠭᠡ᠃
ᠴᠢᠯᠦᠭᠡ ᠦᠭᠡᠢ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠤᠤ ᠠᠯᠭᠠᠰᠠ᠃ ᠴᠢᠳᠠᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠠᠢᠢᠵᠦ ᠪᠤᠰᠤᠳ ᠢ ᠪᠤᠤ ᠳᠠᠭᠤᠷᠢᠢ᠎ᠠ᠃  
ᠮᠠᠭᠠᠳ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦᠰ ᠢ ᠣᠯᠵᠤ ᠨᠦᠭᠦᠷᠯᠡ᠃ ᠮᠠᠭᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯᠲᠠᠨ ᠠᠴᠠ ᠨᠠᠰᠤᠳᠠ ᠳᠤᠲᠠᠭ᠎ᠠ᠃ 
ᠰᠠᠨᠠᠭᠰᠠᠨ ᠪᠦᠷᠢ ᠶᠢ ᠪᠤᠤ ᠶᠠᠷᠢ᠃ ᠰᠠᠯᠬᠤ ᠤᠴᠠᠷᠠᠬᠤ ᠳᠤ ᠪᠤᠤ ᠭᠣᠮᠤᠳᠠ᠃ 
ᠪᠤᠶᠠᠨᠲᠠᠢ ᠰᠠᠨᠠᠭᠠ ᠠᠴᠠ ᠪᠤᠤ ᠬᠣᠯᠠᠳᠠ᠃ ᠪᠣᠳᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠢ ᠪᠤᠤ ᠮᠠᠷᠲᠠ᠃
    ᠨᠡᠢᠢᠲᠡ ᠶᠢ ᠲᠣᠪᠴᠢᠯᠠᠪᠠᠰᠤ ᠄
ᠰᠠᠮᠠᠭᠤᠨ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠲᠡᠢ ᠪᠤᠤ ᠤᠴᠠᠷᠠ᠃ ᠰᠠᠨᠠᠭᠰᠠᠨ ᠪᠦᠷᠢ ᠶᠢ ᠪᠤᠤ ᠢᠯᠡᠳᠬᠡᠭ᠃
ᠲᠡᠷᠡ ᠡᠨᠡ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠤᠤ ᠡᠷᠡᠯᠬᠡ᠃ ᠲᠡᠭᠡᠬᠦ ᠢᠩᠭᠡᠬᠦ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠤᠤ ᠵᠠᠷᠯᠠ᠃
ᠰᠣᠨᠵᠢᠯᠠᠪᠠᠰᠤ ᠪᠤᠤ ᠠᠭᠤᠷᠯᠠ᠃ ᠰᠣᠨᠢᠷᠬᠠᠵᠤ ᠪᠤᠤ ᠤᠷᠪᠠ᠃ 
ᠥᠭᠪᠡᠰᠦ ᠡᠳ᠋ ᠮᠥᠨ᠃ ᠰᠠᠬᠢᠪᠠᠰᠤ ᠰᠠᠨᠸᠠᠷ ᠮᠥᠨ᠃ 
ᠬᠦᠯᠢᠴᠡᠪᠡᠰᠦ ᠬᠤᠶᠠᠭ ᠮᠥᠨ᠃ ᠬᠢᠴᠢᠶᠠᠪᠠᠰᠤ ᠪᠣᠳᠢ ᠮᠥᠨ᠃ 
ᠡᠰᠡ ᠮᠠᠷᠲᠠᠪᠠᠰᠤ ᠪᠢᠰᠢᠯᠭᠠᠯ ᠮᠥᠨ᠃ ᠮᠡᠳᠡᠪᠡᠰᠦ ᠪᠢᠯᠢᠭ ᠮᠥᠨ᠃ 



5/21/2021

"Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу хэмээх сургаал" оршвой (12)

(Үлэмж мэргэн эс боловч омог сэтгэлгүй болбоос сургаж болно гэвэй.) 

Тэр хүн:
Тийм бөгөөс надад мэдэхэд хямд
Хийхэд хялбар
Явахад амар
Санахад томьёотой
Нэгэн сургаал айлдаж хайрламуй.
Гадна биеийн явдал
Дотоод хэлний үг
Нууц сэтгэлийн чиг
Гурвуулны ерөнхий байдлыг ямар мэт явах буй.
Гадаа амины аж төрөх
Дотоод их бага төрийн нууц явдал
Дээдийн номыг бүтээхийн зэргийг ямар мэт явах?
Жаргах цагт санах санаа
Зовох цагт хатамжлах сэтгэлийг
Надад айлдаж хайрла. Хэмээсэнд


 

2. 
Нисгэгч хүн өгүүлрүүн:
Гадаад биеийн явдал гэвэл:
Ёстныг хүндэл
Настныг баярлуул
Ачтанаа өргө.
Бачтанаас зайл.
Сайнаас бүү сал.
Садныг бүү эр.
Олныг бүү арилж.
Огт бүү харамла.
Олон дараагаар хэрэггүй явдлыг бүү арвитга.
Онц зөрүүлхэж, дээдсээс бүү сал.
Муу нөхөртэй бүү нөхц.
Зүйл бүрийн хувцас бүү өмс.
Зүг тал үгүй бүү гайхуул. 
3.
Хэлний өгүүлэх хэмээвээс:
Хэвцгийрхэж хэрүүл бүү үүсгэ.
Хэгжүүрхэж омог бүү үүсгэ.
Хэлбэрч олон янз бүү урва.
Саваагүй тохуун үг бүү хэлэлцв
Санамсаргүй үг бүү хэл.
Эвлэж муу санаатантай бүү зөвш
Эвдэрч олон зан бүү гарга.
Хордож бусдын гэмийг бүү малт.
Ховсорч хэрэггүй үг бүү зөө.
Хуурч элдэв башир бүү хэл.
Хоцорч нөхөр үгүй бүү суу хэмээвэй.